Vandaag, 30 januari 2026 kwam het coalitieakkoord beschikbaar welke de afgelopen weken door onderhandelingen tussen D66, VVD en CDA tot stand is gekomen. Het akkoord is breder dan Landbouw, Stikstof en Natuur. Onze reactie gaat over deze, voor SSC-
aangeslotenen, drie belangrijke punten. Onze eerste beoordeling is dat er goede elementen in het regeerakkoord zitten. Er zit ook een wezenlijke, niet doordachte inzet op een nieuw doelsturingsgericht vergunningenstelsel in. Dit gaat de huidige onzekere periode van de PAS uitspraak 29 mei 2019 met nog eens 8 jaar verlengen.
Positieve punten
Wij beginnen met de positieve punten uit het akkoord
Natuur meten en monitoren
Positief in het akkoord is dat de coalitie inzet op daadwerkelijke metingen van stikstof depositie en ook het gebruik van satellietgegevens om de rekenmodellen te kalibreren en te valideren. Ook wordt ingezet op de monitoring van de stikstofdepositie in de natuur. Het is ook positief dat de natuurorganisaties naar aanleiding van bodemanalysen mitigerende (bv bekalken) maatregelen moeten gaan treffen (verplichting). Daarnaast is SSC positief over inzet om prioritering aan te brengen bij de mate van stikstofgevoeligheid van natuurgebieden. Niet overal hoeft stikstofbeleid tot forse maatregelen te leiden. Al zijn we dan weer minder positief over de inzet om natuurgebieden meer aan elkaar te gaan verbinden. In de praktijk gaat dat leiden tot nog meer natuur met nog meer beperkingen. Daar zitten we niet op te wachten.
Stikstofbeleid
De eerdergenoemde prioritering van natuurgebieden inzake de noodzaak om stikstofmaatregelen te nemen zien wij als een juist stap. Niet alles hoeft overal. Ook zijn we positief dat wordt ingezet op vrijwillige maatregelen en dat gebieden niet volledig op slot gaan, maar gekeken wordt naar wat wel mogelijk is in gebieden. En positief is dat de verschillende provinciale plannen moeten gaan voldoen aan landelijke randvoorwaarden. Er komt dus meer eenheid in beleid. Dat het beleid wordt ingezet om juist verouderde bedrijven en bedrijven dichtbij stikstofgevoelige
natuur prioriteit te geven bij opkoopregelingen is ook een positieve ontwikkeling. Het invoeren van een rekenkundige ondergrens is een goede stap, overigens is daar geen stikstofreductie voor nodig zoals het coalitieakkoord stelt. De rekenkundige ondergrens (rko) is de uitkomst van een wiskundige analyse in welke mate er ruis zit in het rekenmodel. Die ruis is circa 10 mol, dus kan een rko van 1 mol morgen zonder enig bezwaar worden toegepast. Door de coalitie wordt 20 miljard uitgetrokken tot 2035 dus voor de komende 9 jaar. Voor fors beleid is ook fors geld nodig. Nog niet duidelijk is of die 20 miljard komt uit huidige herschikking van bestaande middelen of dat het extra geld betreft. Positief zien wij als SSC ook dat op termijn in 2032 naar grondgebondenheid wordt overgegaan. Dat nu als stip op horizon zetten geeft richting. Tevens is het 1 van de weinige mogelijkheden om weer derogatie te verkrijgen van de EU voor het toestaan van meer dierlijke mest dan de huidige 170 kg N per ha bij bemesting. Wij realiseren ons heel goed dat dit voor een aantal bedrijven een zeer forse stap is. Maar als de 170 kg N per ha blijft bestaan is dat funest voor alle bedrijven. Tot slot zijn wij ook positief om de KDW uit de wet te halen. We maken ons wel grote zorgen over het voorgestelde alternatief voor vergunningverlening via doelsturing.
Kritiekpunten
Generieke emissiereductie
Als Stikstofclaim zijn wij zeer kritisch op generieke emissiereductie. Die geeft namelijk geen enkele ruimte voor vergunningverlening. Dat is een illusie. Dit vanwege het feit dat landbouw niet de enige emitter is van stikstof en ook buitenland een forse component is.Verder is generieke emissiereductie gebaseerd op de onjuist theorie dat ammoniak grote afstanden aflegt. Dit is niet het geval; de meeste ammoniakemissie (circa 65% à 75%) komt tot depositie op boerengrond. Generieke emissiereductie op wat grotere afstand van de natuur gaat de natuur niet helpen.
“Generieke emissiereductie op wat grotere afstand van de natuur gaat de natuur niet helpen”
Uitermate kritisch zijn wij ook om het vergunningenstelsel te gaan ombouwen naar de zogenaamde doelsturing.Doelsturing is gebaseerd op rekenmodellen en natuurlijke processen die nog veel meer en grotere onzekerheden kennen dan het huidige Aerius rekenmodel.Door deze stap ga je niet van regen naar de drup maar duw je de veehouderij het luchtledige in met een loze belofte die nooit zal kunnen worden waargemaakt.Bij doelsturing ben je, als boer, in hoge mate afhankelijk van weersomstandigheden.Met doelsturing krijg je vaste doelen met bewegende (on)mogelijkheden om die doelen te bereiken.De door LTO en NAJK in het bouwstenen akkoord met IPO afgesproken generieke stikstofreductie van 42%/46% vanaf 2019 zal worden opgenomen in de wet. Los van de vraag of deze reductie haalbaar is, zijn wij ervan overtuigd vanuit de gerechtelijke uitspraken de afgelopen twee jaar, dat deze generieke reductie niet gaat helpen om vergunningverlening weer los te trekken.
Nieuw vergunningenstelsel
Ons grootste kritiekpunt ligt in het voorgenomen nieuwe vergunningenstelsel. Gericht op doelsturing met alle onzekerheden van dien.Nog veel belangrijker is dat een nieuw juridisch stelsel voor vergunningen een forse verlenging van de huidige onzekere periode over vergunningen betekent. Een nieuw stelsel van vergunningen ontwikkelen, gericht op doelsturing, neemt circa 2 à 3 jaar tijd in beslag voordat een wet tot uitvoering kan komen. Dan gaat er nog een circa 5 jaar durende periode komen van toetsing via gerechtelijke procedures. Al met al gaat dit coalitievoorstel de onzekere periode van de afgelopen 7 jaar nog eens verlengen met minstens 8 jaar. Dit is voor de meeste bedrijven ronduit funest en hierover is niet goed nagedacht. Vooropgesteld, het is een eerste beoordeling gemaakt op basis van de tekst van het coalitieakkoord. Op basis van bovenstaande gaan wij de komende maanden gesprekken aan met leden van de Tweede Kamer en de nieuwe bewindslieden en andere organisaties.
Jan Cees Vogelaar
Voorzitter Stichting Stikstofclaim